پاتوقی برای دانشجویان شهرسازی

با سلام به جمع ما خوش آمدید این تارنما بهانه ای برای جمع بودن ماست لحظه های خوب و مفیدی را سپری کنید مدیریت وبگاه سیمای شهر
:: پروفایل مدیر وبلاگ
جهت اطلاع از تنظیمات و ویــــرایش این قالب اینجا را کلیک کنید.

.:: کلیک کنید ::.
 
ریخت شناسی ء ( مورفولوژی ) شهرنشنی در ایران
نویسنده : shahrsaz
تاریخ : سه‌شنبه 08 اسفند 1391

        انچه  در رابطه با مطا لعات شهرنشینی  ، توسعه شهری  ،  سیاست گذاری وبرنامه ریزی  های    هدایت توسعه وگسترش شهری  حائز اهمیت بسیار است  :  تولید ادبیات نظری وطرح نظریاتی  استکه  مطالعات مذکور بتوانند با در نظر داشتن انها انجام شوند . 

     امروزه با کمی دقت در میابیم  ،  علت کلیشه ای وتقلیدی بودن  اغلب  برنامه ریزی ها وبهمین سبب ناکارامدی انها علاوه بر وجود موانع اقتصادی ، سیاسی وناهنجاری های موجود ، کمبود چنین  اندوخته های  تئوریک است .     

      نکته بسیارمهم دیگرا ینکه :  به علت کمبود مطالعات واندوخته های نظری مذکور وعلاوه بران  ،  ناچیز بودن ، اشاعه انها  در افکار عمومی ، هنگامی که فرصتی برای تجدید نظرهای اساسی  فراهم می شود  (  فرضا" زمان  تجدید نظر وهماهنگ نمودن اهداف برنامه ریزی ها  ، در سا لهای بعد از انقلاب ، با اهدافی که تضمین کننده منافع جمعی بودند  )   اصولا شرایط سیاسی لازم     ( فرضا" حمایت افکار عمومی )   بر ای اعمال تجدید نظرهائی که تامین کننده منافع جمعی است ، فراهم نگردید .  بنابر این ، دست اندر کاران ومشاورانشان ، گوئی در عمل چاره دیگری  جز تکرار راه حلهای به بن بست رسیده وازمون شده قبلی  را ندا شتند !


 

           در رژیم سابق همانند بسیاری از رژیم های خودکامه  مشابه ، به پژوهند گانی که میتوانستند با کار مداوم  ،  به تدوین نظریات وفراهم اوردن توشه نظریء  مورد بحث بپردازند  ،  نه تنها هیچگاه فرصت وامکانات لازم داده نمیشد .  بلکه در اکثر موارد با ایجاد مشکلات  ، مانع شکل گیری وتولید چنین ادبیاتی میشدند . چون بهر حال اینگونه مطالعات  با محتوای  غا لبا" انتقادی- سیاسی  شان ،  از یکطرف برملا کننده عدم کارائی دستکاه اجرائی و ناتوانی ان  بوده  واز طرف دیگر  بی عدالتی  و وابستگیهای  حاکمیت   را بیش ازپیش افشا مینمودند   .   یکی از عللی ،  که تکنوکراسی وارداتی  از طریق مشاوران مختلف   نظیر  : گروه مشاوران  هاروارد 1 ،   ستیران 2 ،   و امثالهم ،  پیش از انقلاب ، فرصت جولان یافته بودند ،  تا اندازه زیادی ناشی ازهمین وضعیت تحمیلی بود  .  بعد ازانقلاب هم با اینکه در بسیاری جهات زمینه برای اینگونه تجدید نظرها مبتنی بر منافع جمعی فراهم شده بود  .  چون با امکانات کافی وبیش از همه اراده سیاسی  لازم (حال بهر دلیل ) انچنان که باید همراه نبود ، ( ودر واقع به جای پرداختن به چه باید کردها  ، ره افسانه زده وجدالهای   حیدر نعمتی را دامن زدند ) رفته  رفته ، همان روال پیش ازانقلاب  در این امور برقرار شد .  امروزه  توان کارشناسی جامعه ،  در مقولات  مربوط به بحث  حاضر، بدون پشتوانه نظری وتحقیقاتی غنی ومورد استناد ، بازهم  گرایش به سوق دادن روند تصمیم گیری ها ، به سمت الگوهای کلیشه ای  دارد .   همان گونه که  در رژیم سابق دست بدامان مشاوران غربی خاصه امریکائی ، بودند هم اکنون  هم فرضا" دررابطه با مسائل تهران جشم به هدایت  دیگران دارند!؟ (همکاری تهران وپاریس در تهیه طرح جامع  تهران!؟ )

      در این مورد ودر رابطه با اثبات ادعای فوق، نمونه های بسیاری را میتوان مطرح نمود . بعنوان مثا ل کافی است  فرضا" طرح جامع جدید تهران را با طرح جامع قبلی ( که انهم ، پس بیست چند سال تاخیر ،  در ان تجدید نظرشد )  ازنظراهداف عمده اش ، همچون تاکید بسیار در جلوگیری از گسترش  شهرتهران ؟! و  پیش بینیهای واقعا" نه چندان قابل اطمینانش اش ، ودقیقا" به سبک وروال پیش بینی های کذائی طرح جامع قبلی ،   که بعنوان مثال برای تهران با انواع سناریوسازی های آماری سقف جمعیتی 5/4 ملیون نفری  تعیین کرده بود . و  بیش از همه «تقابل» کامل اش باروندهای در جریان ،  همچون روند روبه  تمرکز استقرارهای فضائی وگسترش حاشیه نشینی  ، مقایسه نموده ، تا صحت این ادعا بدون لزوم ارائه ادله بیشتر مشخص گردد . 

عوامل تعیین کننده در روند  ریخت شناسی  (مورفولوژی) شهرنشینی معاصر .

 

یکی از مقولات مهمی که در زمینه مطالعات شهری از اهمیت بسیاری برخوردار است  .  بویژه ، درشرایط کنونی  ، بررسی وخصلت یابی روند شکل گیری استقرار ها در قلمرو  ملی است . روندی که تحلیل  « مشخص » ان میتواند  ، بسیاری از ویژگیهای ساختاری را  تبیین نماید .

       بعنوان مثال ،   امروزه در جامعه ما روند استقرار های فضائیء شهرنشینی   « مشخصا " » در نتیجه کدام عوامل محرکه ای تحقق میابند ؟   این عوامل در زمان ( فرضا"در این شصت هفتاد سال گذشته) ومکان ( موقعیت های مختلف در قلمرو ملی)  دراثرچه عواملی  دچار تغییرات ساختاری شده اند  ؟

         پیش فرضهای روش شناسی ومبانی نظری .  

       همان گونه که در مباحث مختلف این سایت در رابطه با  مقولات شهری مطالبی  مطرح گردید  .  پیش  فرضها ومبانی نظری ء مشخصی  مورد توجه بود ه اند . از انجمله  : مقولات مربوطه را مقولاتی : نخست چند بعدی دانسته وسپس ابعا د مختلفه انرا  « مشخصا" » اقتصادی   ، اجتماعی- جمعیتی   ، سیاسی - نهادی   ، فیزیکی - فضائی  وبلاخره    ساختی - تاریخی ،   در نظر دارد  .

        بنا بر این درچنین ،  تحلیلی ،  هدف همواره کوشش  درشناسائیء « مشخص » تاثیر متقابل این ابعاد بر یکدیگر ، در مکان وزمان، خواهد بود .  بهمین ترتیب  ، علت یابی ها وتبیین علل هم  بصورت حاصل ومنتجه تاثیرات متقابل فوق  درنظر  میباشند .

       علاوه بر ان ،  پیش فرض مهم دیگری که در رابطه با خصلت یابی عمومی شرایط حاضر مورد توجه است  ، این  استکه  :   وضع موجود را  بهر نحوه ای تعبیر کنیم   ؛  انرا فرضا"  توسعه نیافته  ، وضعیت توام با ناهنجاری  و غیرو  بدانیم  .  قبل از هر چیز ،  تاثیروتعیین کنندگی  چهار گروه عوامل  مشخص زیر را ،  در نظر داشته ایم .  

         گروه اول : عواملی که برجای مانده  ومرده ریگ رژیم گذشته اند ،  بدین صورت که :  کلیه بحران ها ، مشکلات - البته  ،  فعلا انچه به بحث  حاضر مربوط  میگردد ، در رژم سابق اغاز شده وعمدتا " بعلت  « بقای  »  توسعه نیافتگی ها از یکسو  و افزون بر ان  « تداوم » ودنباله روی  ازسیاست گذاری های پیش از انقلاب  ، در عرصه های  موردبحث ازسوی دیگر ، مشکلات تشدید گردیده است .  از ان جمله برنامه ریزی  های مربوط به  « توسعه » بطور کلی وسایر برنامه ریزی های بخشی  ،  مانند برنامه ریزی شهری و مسکن وامثالهم ، که بهمان سبک وشیوه قبل از انقلاب با چند سالی وقفه وتاخیرتداوم یافتند .

 

        گروه دوم :   تاثیرات مستقیم وغیر مستقیم سیاست ها ونسخه های تحمیلی ء نو لیبراستی است که ، از اغاز ده هشتاد میلادی یعنی  کم و بیش با اغاز دوران پس از  انقلاب ایران تاکنون بویژه در کشورهائی که بتوسعه نیافته مشهورند ، تشدید شدند . در نتیجه ،  تاثیرات بسیار مخرب ، سلطه گرانه وویران کننده بر جای گذارده  وجهان را با معضلات کنونی مواجه گردانیده است .  هرچند ظاهرا" تحمیل این سیاست ها ، میباید مربوط به قبل از انقلاب دانست .  وپس از انقلاب با قطع وابستگی  سیاسی  ، زمینه ای برای امکان چنین تحمیل هائی از نظر سیاسی فراهم نبود .  اما مسئله اصلی رهائی و یاتعد یل اثرات سلطه اقتصادی است ، که بهر حال در مناسبات جهانی بر احوال اقتصادی جامعه ما نیز  اثار منفی ء وسیعی بر جای میگذارد . در واقع غرض از رهائی از سلطه ایست که  تا نیل به ان راه درازی در پیش است .

گروه سوم : به تاثیرات عواملی مربوط   میشود ، که عمدتا حاصل فرصت طلبی ها ی سیاسی و  ناهنجاریها ،  ناهماهنگی ها و خاصه برداشت های ضد ونقیض از وضع موجود است که بر روند تصمیم گیرها درسالها پس از انقلاب حاکم بود ه است .  فرضا :  در مواردی از سیاست گذاری های قبل از انقلاب بشدت انتقاد میشود و بعد همان سیاست ها ، به همان سبک وسیاق ، دوباره اعمال میگردند ؟!    شرایط حاضر  شبیه   به  توصیفی بود که در سا لهای گذشته  از زبان صاحب نظری در یک سمینار بین المللی ، که در همین زمینه ها سخن میگفت ، شنید م .  میگفت   :  ما  شرایطی را بوجود اورده ایم که  ،  گوئی :    میان ایده الیسم  و ندانم کاری همواره  در حال کسب تجربه ایم  ،    سخنران مذکور در پایان گفت : وای  بحال مردمی که باید هزینه این کسب تجربهء  تقریبا بی انتها ی مارا  تحمل کنند !! 

 

        گروه چهارم :   عوامل بسیار مهم وتاثیر گذاری هستند که ،  خاصه در کشور ما ، در شرایط کنونی،   در مقایسه با سالهای اولیه پس از انقلاب ، اهمیت بیشتری  یافته اند .   . این عوامل وتاثیرگذاری ها بیشر حاصل شیفتگی وباور بسیاری از دست اندر کاران وکارشناسان ما به الگوهای وارداتی  و امروزه متاسفانه  حتی ، همین نسخ تحمیلی نئو لیبرالی است .

 

         شهرنشینی متمرکز  ، ویژ گی عمدهء این مرحله از توسعه .

        همانگونه که در مباحث قبلی در این سایت مطرح گردید  وبا پوزش مجدد از تکرار بعضی مطالب  ؛  شهرنشینی در ایران   در این مرحله از توسعه - مرحله گذر از توسعه نیافتگی های ساختاری  -  با تمام ویژگیها یش  ، گرایش نسبتا" شدید ، به تمرکز در فضا  ، خاصه در قلمرو کلان شهر تهران وسایر قطب های اصلی را ، دارد . گرایش به تمرکزی که ، با توجه به پیش فرضهای مطرح شده ،  میباید انرا « ذاتی » این مرحله از توسعه دانست . هدف این نوشته در حد امکان وتوانائی ، پرداختن به جوانب کمی وکیفی وبعضا "  ویژگیهای جزئی تر این گرایش وشناسائی ء  عوامل تعیین کننده در روند مورد بحث میباشد . بنا برا ین ، با توجه به نکاتی که درپیش فرضهای تئوریک مطرح گردید ، دراغازسعی خواهد شد حتی الامکان  از طرح عناوین و مفاهیمی که معمولا مبنی نظری قابل استناد ی  نداشته و اغلب نتیجه گیری وقضاوت نهائی را پیشاپیش در خود مستتر دارند ، پرهیز شود .  فرضا" از طرح عناوینی همچون :   مهاجرت های    < بیرویه   > ،  < انفجار>  جمعیتی    ،   شهر نشینیء   بیش از<  حد > ،   وامثال ان  که  نتیجه گیریهائی همچون  :  بی رویه بودن ، انفجار  ویا بیش از حد بودن را ، قبل از  طرح مشخص وشناسائی علل شکل گیری پدیده ای مطرح مینمایند   ، دوری جست   .   تااینکه مرز میان تحلیل وقضاوت  ویا نخست شناسائی وتحلیل مسئله وسپس قضاوت ونتیجه گیری در باره ان  ، مخدوش نگردد .  انچه  ،  متاسفانه در جامعه  ما ، حداقل  در زمینه مورد مطا لعه در این بحث   ،  بسیار رایج  میباشد .

       هما نطور که میدانیم ، بسط وگسترش شهرنشینی معاصر درایران همچون سایر جوامع در حال توسعه ، در اغاز، حاصل افزایش گیاهی و جابجائی جمعیتی بود . این مهاجرتها ،  درشرایط عدم تحقق توسعه کافی   ( ویا توسعه جزئی ) بوقوع پیوستند . بهمین سبب  « الزاما"» و« ضرورتا" »  استقرارشان متمرکز بود . وهمه راهها به تهران ختم میشد .  بعلت عدم توسعه کافی  جابجائی هااز روی نا چاری وشرایط اضطراری ایکه مهاجرین باان مواجه بودند ،  تحقق میافت

اما نکته ایکه یاد اوری ان  ضروری است ، این استکه  : این پدیده  ، بصورتی که تحقق یافت  ، هم اکنون نیز با شدت کمتری  - مهاجرت از روستا به شهر - ادامه دارد  ؛  منحصر به کشور ما  نبوده  ، بلکه کم وبیش وباکمی اختلاف زمانی ، درسایر کشورهای در حال توسعه  ،  در واقع کشورهائی که سعی در گذر  از توسعه نیا فتگی را دارند وضع بهمین صورت است .  توجه به این واقعیت که پدیده مذکور،  کل جهان در حال توسعه را شامل میشود ، از این جهت اهمیت دارد که  ، مطالعات وبررسی های ما را،  با مبانی نظری ایکه با واقعیات روند های در جریان مطابقت بیشتری دارند  و حاصل  سالها تحقیق ومطالعه صاحب نظران  است ، پیوند  داده ،   امکان اموزش واستفاده از نتایج تجربیات  ،  کشورهائی که مشکلا تشان  شبیه به کشورما ست را  ، فراهم میسا زد .

             کافی است  این نکته را  در نظر داشته باشیم : اگر جابجائی جمعیتی در این چند دهه گذشته در کشور ما با  همه ء  مشکلات ومسائلی که همراه داشته وعمدتا در مراکز شهری بزرگ خاصه تهران متمرکزشده  ، در سایر کشورهای توسعه نیافته نیز وضع بهمین صورت بوده است .  اگر رشد جمعیت در کشور ما باستناد مرکز امار ایران  5/1 تا  6/1 در صد در سال است  .  مگر درسایر کشورهای در حال توسعه ، دراین مورد ، وضعیت   بگونه ای دیگریست  ؟  هم اکنون بعنوان مثال رشد جمعیت در برزیل 4/1 در صد ترکیه 5/1 درصد  پرو ، کلمبیا  و مکزیک 4/اتا6/1 درصد است . در سایرکشورها ی درحا ل توسعه هم وضع کم وبیش بهمین  صورت  است .  بنا براین ، انچه در همهء این جوامع مشترک است  .  در واقع یکی است .  «عدم توسعه کافی! »  که  انهم حاصل یک  روند  تاریخی است  .   نه فرضا   بی رویه بودن  مهاجرت !  ویا ضعف مدیریت !   وامثالهم   که غالبا" عنوان میشوند .    البته  اهمیت  کاستی های مذکور، درصورتی که بجای علت اصلی مطرح نگردند ،   بهر حال در جای خود محفوظ  خواهد بود .

           همانطور که میدانیم باافت درصد رشد گیاهی جمعیت  طبیعتا " از رشد شهر نشینی هم کاسته شد .   به بیانی دیگر شهر نشینی  خود بعنوان مانعی درراه رشد گیاهی  جمعیت عمل نموده وشتاب انرا گرفت . هر چند برخی  در این زمینه روی نتایج  برنامه های تنظیم خانواده تاکید میکنند  . اما با اینکه نمیتوان منکر چنین تاثیری شد  ،  ولی عامل « اصلی»  کاهش شتاب رشد جمعیت  در کلیه این جوامع ، همانا شهرنشینی  بوده است  !

          با افت رشد گیاهی جمعیت از جابجائی ویا مهاجرت روستا به شهر یا کاسته شده ویا در حال کاسته شدن است .  بهر ترتیب ، میتوان گفت : مهاجرت روستا به شهر بتدریج دیگر تعیین کننده  اصلی روند شهرنشینی کشور وپویائی ان نخواهد بود .  بنا براین ، ریخت شناسی ویا مورفولوژی شهرنشینی متمرکزی که با ان روبروهستیم ،  از این پس ، از پویائی درون بخش شهری  یعنی دقیقا" از  تحولات سیستم وشبکه شهرهای کشور ، تاثیر خواهد پذیرفت .

دربحث روابط شهر روستا  درهمین سایت ، هنگامیکه عوامل مهاجرت از روستا به شهر   مطرح شد  ، با استناد به نظریات ،  پاولو سینجر 3 ،  جابجائی از روستا به شهر، در    توسعه نیافتگی ، حاصل دوگروه عوامل بودند :   «عوامل رکودی » و «عوامل تغیر دهنده»  .      درمهاجرت روستا ئیان به شهر ، بویژه در جامعه ما ، نیروی جابجا کننده  مهاجرین بیش از اینکه  نیروی  جاذبه  شهر باشد ، دفع از روستا بود .  دفعی که  در اغاز بعلت رشد گیاهی جمعیت شکل  گرفته وسپس به سبب عدم تحول عمده ای در بخش روستائی ، بصورت وبا کیفیتی که میدانیم ، تداوم یافت  . بهمین  سبب امکان جذب  جابجا شد گان ، یا یگانه  شد نشان (انتگراسیو ن )   باجامعه شهری ، از اغاز شتاب گیری این روند ، بسیارمحدود بود . لذا ، از ابتدای شکل گیری روند  مذکور وبموازات ان حاشیه نشینی هم  شکل گرفت و جامعه شهری با قطبی  شدن ،  جدا نشینی  وچند پارگی خود مواجه شد .  یعنی از همان اغاز اگر مهاجر متقاضی کار در اثر وجود تقاضای مشخص ونسبتا " پایدار شهر جذب شهر میشد .   قطبی شدن وجدانشینی وچند پارگی وبلاخره حجم حاشیه نشینی بمیزان کنونی نبود  .  لذا درصورتی مهاجرت ها در شرایط فرضی فوق تحقق میافتند  . میتوانستیم ، نیروی محرکه مهاجرت روستا - شهر ی را ، عمدتا" ، جاذبه شهری بدانیم .

 

       بنا بر این ، در این جا بجا ئی ها عامل وعلت اصلی ، رکود روستا و در نتیجه نیروی دافعه ان بوده است .  امکانات  شهر اعم از اشتغال وسایر تسهیلات سکونتی  نقش فرعی  داشته است  .  در چنین  روندی بگونه ای روشن  تداوم توسعه نیافتگی ،  ودر واقع و به  تعبیر دیگر  عدم  تغییر مناسبات اجتمائی ، یا تحقق عدالت اجتماعی  بنفع اکثریت جامعه ،  بوضوح  مشهود است .

       درواقع در این مرحله انچه راشاهد یم  ، جابجائی جمعیت از بخش روستائی به بخش شهری است .  که  انهم عمدتا، در جامعه ما ، در اثر رکود روستا بوقوع   یپوست .  اکنون طبیعی استکه جهت علت یابی چنین روندی توجه مان معطوف به بخش روستائی باشد وعواملی که  رکود در بخش روستائی را موجب گردیدند ،   بعنوان نیروی محرکه و عامل این   مهاجرت ها وبلاخره مشکلات ومعضلاتی ، نظیرتمرکز ، بدانیم .     

اکنون ، نکته ء مهم این استکه  ، درعمل نیروی محرکه فوق چگونه شکل  گرفت  ؟  درمرحله ای که روند شهرنشنی بطور عمده در اثر جابجائی روستائی به شهرجریان  داشت ،  علت جابجائی  به سبب  رکود در روستا بود .  یعنی  از نظر  امکان کسب و  کار (حال هرچنداین کسب کار در حاشیه وبدون یگانگی با جامعه شهری مقدور گردد. )  روستا قادر به رقابت با شهر نبود . انهم با وجود اینکه شهربا فوق ذخیره نیروی کار مواجه  بوده ، توان ایجاد  تقا ضای کارش هم انگونه که پیش تر ذکر شد ،  در واقع انچنان که بعضا" مطرح میگردد  ، توان جاذبی نبود . بهمین سبب شهر قادر به انتگره کردن کامل  تازه واردین با  جامعه خود نمیگرد ید .  

با تداوم این روند  همراه با کاهش رشد گیاهی جمعیت ، چنانکه شاهدیم مهاجرت روستا - شهری  تدر یجا" روبکاهش نهاده ود رعوض جایجائیهای بین شهری ویا درون بخش شهری اغاز شده ورفته رفته بصورت تعیین کننده عمدهء استقرار فضائی، انهم فعلا متمرکز، درمیاید .           مهاجرت های بین شهری ویادرون   بخش شهری هم اکنون بدو صورت ،  « جذب به مرکز » و « گریز از مرکز »  در حال تحقق اند .   جذب بمرکز ان در بسیاری جهات  - ازجهت عواملی که موجب جابجائی میشوند -  شبیه و در واقع تداوم  همان مهاجرت های روستا - شهری است .   امروزه بدین ترتیب استکه جمعیت وامکانات از مراتب شهریء  کوچکتر به مراتب شهریء  بزرگتر وعمدتا " تهران جا بجا میشوند .  تاتیر این جابجائی ها هم بهمان صورت مهاجرت های روستائی است .  منتها ، امکان یگانه شدنشان  با جوامع کلان شهرها  ، احتمالا"کمی بیشتر از مهاجرین روستا ئی است .   در شرایط کنونی تاثیر عمده شان در  شهر نشینیء  در جریان ،  عمدتا"  افزایش حاشیه نشینی است .

    جابجائی ها ئی که دراثر گریز از مرکز انجام  میشوند ، در مرحله کنونی تاثیر مهمی در ریخت شناسی روند شهرنشینی متمرکز ما را دارند .  توجه ودقت در علل شکل گیری وبوجود امدن این جابجائی ها ، بویژه  در روند تصمیم گیری ها  حائز اهمیت زیادی است .  

    جابجائی هائیکه بصورت گریز از مرکز در جریان هستند ؛ بخش بسیار کوچک ویا جزئیشان  بصورت برگشت بسوی شهرهای کوچکتر وحتی روستاها است . اما بخش اصلی وحتی بعضا"قریب باتفاق این جابجائی ها در فاصله کم ویا درحریم تهران و یا کلان شهرهای دیگراست . این جا بجائی ها در برخی مواقع ،  تحت عناوینی همچون:  < مهاجرت معکوس> و < سرریز جمعیت> کلان شهر تعبیر شده اند ، که واقعا تعبیری نادرست و گمراه کننده است . جابجائی های این چنینی را نه تنها نمیتوان ، بصورت نقطه  عطف  ویا تحول جدیدی  بشمار اورد  .  بلکه دقیقا" حاکی از تشدید و تداوم علل ناشی ازتوسعه نیافتگی است .    تشدید قطبی شدن وجدانشینی جامعه شهری ، در نتیجه رانده شدن اقشاری که توان اقتصادی کمتری دارند ، به حاشیه شهرهای بزرگ ، است   .  یعنی اگر در اغاز جابجائی ها ناشی از رکود در روستا بود ، یا اینکه رکود در روستا بصورت نیروی دافعه عمل میکرد  .  اکنون نیروی دافعه ء  جدیدی در شهر شکل گرفته که حاصل ناتوانی شهر در فراهم اوردن شرایط  مطلوبتر ،  برای  گروههای کم در امداست  .  نتیجه  ان رانده شدن این گروهها به حاشیه شهر میباشد .     

بهمین دلیل ، هرچه شهرهای بزرگ دارای امکانات وتوان کمتری برای یگانگی جامعه خود با تازه واردین  باشند ، در صد حاشیه نشینیشان  هم  نسبت بکل جمعیت شهر شان بیشتر است .  بنا بر این ،  علت همه ء  مشکلاتی که در این زمینه قابل  طرح است . بدون هیچ شک وتردیدی  تاخیر در توسعه ودر نتیجه  ضعف در انتگراسیون مذکور است .  ضعفی که در اثر تقابل  سیاست گذاری های جاری با روند های در جریان ،  همچون روند شهرنشینی متمرکزکنونی   ، تا حد زیادی تشدید هم شده است .   

         اکنون در ادامه مقوله مورفولوژی شهرنشینیء  در جریان ، اگر به مراتب مختلف شهری توجه نمائیم . میبینیم : روند شهرنشینی کنونی کما فی سابق  ، گرایش به تمرکز دارد .  در تهران وسایر  کلان شهرهای اصلی رشد جمعیت شهر کند شده  است .   ولی رشد جمعیت حاشیه ویا نقاط شهری که در حریم شهر  قرار دارند ، بعضا" حتی بادر صد های دورقمی مواجه اند .    لازم بیاداوری استکه : این پدیده نیز همچون سایر ویژ گیهای  روند شهر نشینی متمرکز در غالب کشور های توسعه نیافته قابل مشاهده است  . در برخی از این کلان شهرها ، نظیر   بوگوتا  در کلمبیا ، رشد شهر حتی منفی شده در حالیکه رشد حول ان حدود %10 در سال است . بنا بر این میتوان گفت : درشرایط کنونی تعیین کننده اصلی مورفولوژی شهرنشینی ما ، روند شکل گیری استقرا رها ، حول ویا در منطقه کلان شهری، خاصه کلان شهر تهران است .  یا اینکه : تعیین کننده مهم در این وضعیت نیروی دافعه ایست که در کلان شهر شکل گرفته   ، در نتیجه ان  ،  حاشیه شهر در عمل میباید هم پذیرای مهاجرن نقاط دیگر باشد وهم جمعیت دفع شده از کلان شهر را  جذب نماید .

       انچه باجما ل مطرح  گردید ، در واقع صورت و

 

ورود کاربران

خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید

رمز عبور را فراموش کرده‌اید؟
حساب کاربری ندارید؟

فراموشی رمز عبور

نام کاربری یا ایمیل خود را وارد کنید

یا

ثبت نام کاربران

در چند ثانیه حساب کاربری خود را بسازید

قبلا ثبت نام کرده‌اید؟

نظرات کاربران

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید